Kamuran Cakir 
Teknoloji öyle bir hızla ilerliyor ki bazen nefes almaya bile fırsat kalmıyor. Daha dün “geleceğin konusu” dediğimiz şeyler bugün cebimizde. Bu dijital dönüşümün en büyük oyuncularından biri ise artık tartışmasız: Yapay zekâ.
Kimileri için yapay zekâ bir “mucize”, kimileri için bir “tehdit.” Ama gerçek şu: Yapay zekâ çoktan hayatımıza girdi. Hem de sessizce, fark ettirmeden… Ve her geçen gün daha fazla alanı etkiliyor.
Peki yapay zekâ günlük hayatımızı nasıl değiştiriyor?
Sabah uyanıp hava durumuna bakarken bile aslında yapay zekâyla temas ediyoruz. Siri’ye “bugün hava nasıl?” diyen, Alexa’dan müzik açmasını isteyen milyonlarca insan var. Bir zamanlar “kişisel asistan” fikri sadece filmlerde vardı. Şimdi ise telefonlarımızın içinde yaşıyor. Üstelik bu sistemler sadece cevap vermiyor, bizi öğreniyor. Hangi müziği seviyoruz, ne zaman ne soruyoruz, alışkanlıklarımız ne… Hepsini analiz ediyor.
Bir başka örnek: sürücüsüz araçlar. Belki hâlâ tam anlamıyla hayatın her yerine girmedi ama yapay zekâ sayesinde eskisinden çok daha gerçek bir noktaya geldi. Kameralar, sensörler, algoritmalar… Hepsi birlikte çalışıyor ve saniyeler içinde karar veriyor. Bu teknolojinin en büyük vaadi şu: Trafik kazalarının azalması ve yolculuk anlayışının tamamen değişmesi. Yani direksiyon başında insan değil, sistem olacak.
Sağlık alanında da büyük bir dönüşüm var. Yapay zekâ destekli görüntüleme sistemleri doktorların bazı hastalıkları daha erken fark etmesine yardımcı oluyor. Bir röntgende, bir MR’da gözden kaçabilecek ayrıntıları yakalayabiliyor. Bu da daha hızlı teşhis ve daha doğru tedavi ihtimalini artırıyor. Yani sonuçta hastalar için “daha iyi bakım” umudu büyüyor.
Bir de alışveriş tarafı var… Hiç fark ettiniz mi? İnternetten bir şey arıyorsunuz, birkaç dakika sonra tam da aradığınız ürün karşınıza çıkıyor. Sanki biri sizi izliyor gibi… Evet, izliyor. Yapay zekâ burada devrede. İnternetteki davranışlarımızı analiz ediyor, bizim ne isteyebileceğimizi tahmin ediyor ve önümüze seçenek çıkarıyor.
İklim krizi gibi küresel sorunlarda da yapay zekânın rolü büyüyor. Karmaşık iklim verilerini modelleyip olası senaryoları hesaplayabiliyor. Bu da çevreye karşı daha etkili stratejiler geliştirmek için bir araç olabilir.
Kısacası yapay zekâ bugün hayatımıza birçok yönden kolaylık ve hız getirmiş durumda. Bunu inkâr etmek mümkün değil.
Ama madalyonun öbür yüzü de var.
Çünkü her güçlü teknoloji gibi yapay zekâ da bazı riskleri beraberinde getiriyor. Belki de asıl mesele burada başlıyor: Biz bu gücü nasıl kullanacağız?
En çok konuşulan konu şu: iş kaybı. Yapay zekâ ve otomasyon geliştikçe bazı mesleklerin ortadan kalkma ihtimali var. Özellikle tekrarlayan, rutin işler daha hızlı şekilde sistemlere devredilebilir. Bu durumda ne olacak? Eğitim sistemi değişmek zorunda. İnsanların yeni beceriler kazanması gerekecek. İş dünyası yeniden şekillenecek. Yani mesele sadece teknoloji değil, sosyal düzen meselesi.
Bir diğer büyük sorun: mahremiyet ve veri güvenliği. Yapay zekâ sistemleri internet alışkanlıklarımızı analiz ediyor. Peki bu veriler nerede duruyor? Kim erişiyor? Hangi şirketler kullanıyor? Ne kadar izleniyoruz? Bunlar hafife alınacak sorular değil. Çünkü bu teknoloji sadece “yardımcı” değil, aynı zamanda “gözlemci” de olabiliyor.
Bir başka kritik konu da önyargı ve ayrımcılık riski. Yapay zekâ verilerle öğreniyor. Ama o veriler taraflıysa, sistem de taraflı sonuç üretir. Bu kredi başvurularında, iş görüşmelerinde, hatta bazı karar mekanizmalarında ayrımcılığa yol açabilir. Yani “makine objektiftir” diye düşünmek her zaman doğru değil. Makineyi besleyen veri sorunluysa, çıkan sonuç da sorunlu olur.
Ve en tartışmalı soru şudur: Yapay zekâ bir gün kontrolden çıkabilir mi? Güvenlik önlemleri yeterli olmazsa sistemler beklenmedik kararlar verebilir mi? Daha ileri gidersek… İnsan gibi düşünen, hisseden, bilinç taşıyan makineler yapılmalı mı? Yapılırsa bu varlıkların hakkı olur mu? Bu sorular bugün bile bazı ülkelerde ciddi şekilde tartışılıyor.
Yani yapay zekâ sadece bir teknoloji meselesi değil. Aynı zamanda bir etik, hukuk, toplum ve gelecek meselesidir.
Sonuç olarak yapay zekâ, çağımızın en büyük devrimlerinden biri. Hayatı kolaylaştırıyor, sağlıkta umut veriyor, verimliliği artırıyor. Ama aynı zamanda iş gücünü değiştiriyor, mahremiyeti tartışmalı hale getiriyor ve insanlığı yeni sorularla baş başa bırakıyor.
Bu yüzden körü körüne hayranlık da yanlış, tamamen korkmak da yanlış. En doğrusu: dengeli bakmak. Faydalarını kullanmak ama risklerini görmezden gelmemek.
Çünkü günün sonunda şu soruya hep birlikte cevap vermek zorundayız:
Yapay zekâ nereye kadar gitsin? Ve biz onu hangi amaçla kullanacağız?
About the Author
