Kamuran Cakir 
İnsan zihni neredeyse hiç durmaz. Sabah uyandığımız andan gece uyuyana kadar düşünceler sürekli akmaya devam eder. Bazen geçmişi hatırlarız, bazen bugünü değerlendiririz, bazen de gelecekle ilgili ihtimalleri düşünürüz. Zihnimizde adeta sürekli çalışan bir iç ses vardır.
Bilim insanlarına göre insan zihninden günde on binlerce düşünce geçebilir. Bu düşünceler bazen planlar, bazen hayaller, bazen de endişeler şeklinde ortaya çıkar. Yani düşünmek aslında insanın en doğal faaliyetlerinden biridir.
Peki neden bu kadar çok düşünürüz?
Psikoloji bu durumu insanın hayatta kalma içgüdüsüyle açıklar. İnsan zihni olası tehlikeleri önceden fark edebilmek için sürekli analiz yapar. Binlerce yıl önce bu özellik insanın hayatta kalması için çok önemliydi. İnsan çevresini analiz eder, riskleri değerlendirir ve buna göre karar verirdi.
Bugün fiziksel tehlikeler eskisi kadar yaygın olmasa da zihinsel ve duygusal zorluklar devam ediyor. İnsanlar sorunları çözmek, karar almak ve hayatlarını yönlendirmek için düşünmeye devam ediyor.
Düşünmek aynı zamanda bir tür iç terapi gibi de çalışabilir. İnsan zor bir durum yaşadığında genellikle o konu üzerinde daha fazla düşünür. Bu süreç bazen duyguları anlamaya ve çözüm bulmaya yardımcı olur.
Ama düşünmenin bir de karanlık tarafı vardır.
Bazen düşünceler faydalı olmaktan çıkar ve insanın zihninde sürekli dönmeye başlar. Aynı sorunu tekrar tekrar düşünmek, aynı endişeleri tekrar yaşamak insanı yorabilir. Psikolojide buna “ruminasyon”, yani sürekli zihinsel geviş getirme denir.
Bu durumda düşünmek çözüm üretmez. Tam tersine insanı daha da yorar. Sürekli olumsuz ihtimalleri düşünmek kaygıyı artırabilir. İnsan kendini sıkışmış hissedebilir.
Bu düşünce döngüsü bazen gece uykusunu bile etkileyebilir. İnsan yatağa yatar ama zihni hâlâ çalışmaya devam eder. Bir düşünce diğerini doğurur ve zihin bir türlü sakinleşmez.
Uzun süre devam eden yoğun düşünme hali stres yaratabilir. Bu da zamanla hem psikolojik hem de fiziksel sağlık üzerinde etkili olabilir.
İlginç olan şu ki bazen çok düşünmek, aslında çözüm bulmayı zorlaştırabilir. Çünkü zihin olumsuz senaryolara odaklandığında yaratıcılık azalabilir. İnsan problemin etrafında döner ama bir çıkış yolu bulamaz.
Bu yüzden düşünme yeteneği aslında iki tarafı keskin bir bıçak gibidir. Doğru kullanıldığında insanın en güçlü aracıdır. Ama kontrol edilmediğinde insanın en büyük zorluklarından biri haline gelebilir.
Belki de önemli olan düşünmeyi tamamen durdurmak değildir.
Önemli olan ne zaman düşünmek, ne zaman bırakmak gerektiğini öğrenmektir.
Çünkü dengeli bir zihin hem düşünür hem de gerektiğinde sessiz kalmayı bilir.
About the Author
